Vandaag is François Hollande beëdigd als de nieuwe president van Frankrijk. De neus van Sarkozy maakt plaats voor het saaie hoofd van een politicus. Ook zijn vrouw haalt het niet bij Carla Bruni. Valerie Trierweiler heet ze. Journaliste. Toch heeft hij een prachtige naam. François Hollande is de Frans Duijts van Frankrijk en we zouden hem kunnen overladen met flauwe cadeaus (woordenboeken Frans-Nederlands) als het geen crisis geweest zou zijn. Gelukkig gaat hij daar wat doen.

François heeft niet de typisch Franse arrogantie van zijn voorganger. Daar adverteerde hij mee. Hij was gewoon, een gewone Franse man met een gewone Renault. Vorige week dacht ik dat ik hem tegenkwam in de supermarkt. Met een zelfscanner in de hand liep hij rond zonder te weten wat hij die dag zou kopen. Wellicht wat brood en een kaasje. Sarkozy ben ik nog nooit tegen het lijf gelopen. Waarschijnlijk laat hij zijn boodschappen bezorgen.

Later kwam ik hem weer tegen, op de hoek van een straat in zijn kraag gedoken, een accordeon in zijn hand. Hij speelde de muziek van “The Godfather” en keek ongelukkig. Als een clochard met stoppelbaard trok en duwde hij het instrument uit vorm. Naast hem lagen een lege fles wijn en een half opgegeten schimmelkaasje.

Ik heb hem een keer op de televisie gezien. Daar droeg hij een ongemakkelijk pak en riep hij dingen die het volk boos of uitzinnig maakten. Sindsdien denk ik hem steeds tegen te komen. Hij is inderdaad gewoon. De perfecte socialist, een man van het volk. En saai.

Versnipperd liggen ze over het land. Vaak naast autowegen of langs spoorlijnen. Rechthoekig en altijd compact. Een klein hutje erop, strakke lijnen, boerenkool. Juist, volkstuintjes. Steeds als ik ze zie, verwonder ik mij erover wat mensen er toch in zien. Die man in tuinbroek, met klompen en schoffel: wat ziet hij? Ik zie een klein lapje groen, voor eigen gebruik, in een buitengewoon onaantrekkelijke omgeving. Of misschien beter: dat zág ik. Sinds kort zie ik namelijk wat volkstuintjes in hun diepste wezen zijn: de mens.

Inderdaad, daar gaan we weer. Maar denk eens met mij mee. Veruit de meeste volkstuintjes liggen ingekapseld tussen zwarte stroken asfalt, roestbruine spoorlijnen en grijze straten met klinkers. Temidden van al die economische slagaders ligt de volkstuin, als een soort hinderlijke bijkomstigheid, op de plek die geen andere functie kon vervullen. De tuintjes liggen in grote complexen: bijeengedreven en allemaal in dezelfde vorm geperst. Op contractbasis kun je voor bepaalde tijd een lapje grond bewerken. Het tuintje zelf bestaat uit functioneel doordachte rijen groenten, minutieus uitgemeten aardappelveldjes en netjes gesnoeide haagjes. De grond is geharkt, oneffenheden uitgevlakt en onkruid weggehaald. Op het complex zijn geen twee hutjes hetzelfde, maar ze zijn wel allemaal groen, met ruimte voor je hark en schep. De stadse mens komt het tuintje met regelmaat onderhouden. Komend uit  zijn betonnen leefomgeving weet hij immers dat natuur georganiseerd moet zijn en blijven, want gras tussen de stoeptegels is geen natuur.

Tot dusver viel vooral de troosteloosheid mij op. Het enige dat treuriger was dan een volkstuintje, was het hoofd van Henk Bleker. Maar met bovenstaande beschrijving in het achterhoofd, zie ik ineens de analogie met de mens. De mens is net als het tuintje omgeven door brede stromen verkeer: de auto’s, treinen en vliegtuigen razen hem constant langs alle kanten voorbij. Zijn thuis is omgeven door plaveisel, tot en met het paadje in zijn achtertuin aan toe. Bovendien is hij, meer nog dan de volkstuin, aan alle kanten verbonden aan de gebaande wegen. In elk aspect van zijn leven zit hij vast aan contracten, belastingen, verzekeringen, hypotheken, verplichtingen en zijn eigen, simpele afhankelijkheid. Hij woont met nog honderden van zijn soort in groots opgezette, goed ontsloten wijken, in huizen die allemaal iets lijken te verschillen, maar in wezen volledig identiek zijn. Zijn innerlijke natuur is gecultiveerd, aangeharkt en door de samenleving goedgekeurd. De driften netjes weggewerkt en de scherpe randjes zijn er vakkundig vanaf geschaafd. Zolang hij dingen koopt en gebruikt, is hij de koning. Als hij weigert, is hij een hinderlijke bijkomstigheid.

Maar begrijp me niet verkeerd: ik zie het niet somber in voor de mens. Ik heb gewoon een hekel aan volkstuintjes.

Hipster zijn is ‘in’. Althans, zo heeft de redactie begrepen van mensen die daar wel verstand van hebben. Wij hebben ons laten vertellen dat hipsters alternatieve jongeren zijn, die buiten de gebaande wegen willen denken, onafhankelijk zijn en een afkeer hebben van de huidige cultuur. Ze willen daarmee in zekere zin buiten de maatschappij en cultuur blijven staan, als vrije, ongedefinieerde individuen. Prima, maar al snel bleek dat het concept hipster een logisch probleem met zich meezeult: het is een paradox.

Hoe zit dat? Hipsters laten zich erop voorstaan niet binnen de heersende cultuur te vallen. Dat is een problematische claim. Dat wordt duidelijk wanneer we iemand als hipster benoemen. Want op het moment dat we iemand een hipster noemen, hebben we die persoon geduid vanuit onze hedendaagse cultuur, waar de hipster nu juist buiten wil blijven staan. Daarmee wordt de hipster geïncorporeerd in de cultuur. Hipster wordt een gangbaar cultureel concept. Met andere woorden: iemand een hipster noemen, is diegene van zijn hipsterdom ontdoen. En het gaat verder dan dat: ook als je jezelf als hipster beschouwt, ben je per definitie geen hipster meer. Je kunt jezelf immers alleen als alternatief en onafhankelijk beschouwen door jezelf via het gangbare culturele denkkader te bezien. Maar door het gebruik van dit kader, onderschrijf je impliciet de juistheid ervan. De vreemde situatie doet zich nu dan ook voor dat wanneer je hipster bent, je het niet bent. Een welingelichte bron illustreerde dit treffend: een UFO (Unidentified Flying Object) is geen UFO meer wanneer je het als zodanig benoemd. Door de benoeming is het object niet langer ongedefinieerd, maar geduid. Hetzelfde geldt hier voor hipsters: iets als alternatief en onafhankelijk beschouwen, is reeds inkapseling in de cultuur.

Wonderlijk, niet? De conclusie moet dan ook luiden dat je alleen hipster kan zijn, als je jezelf niet als zodanig beschouwd, en anderen dat evenmin doen. Daarmee kan de hele redactie dus hipster zijn, zonder dat we het weten. Maar nu dus niet meer. Een tweede fundamenteel bezwaar tegen het hipsterdom, is het feit dat het momenteel ‘in’ is. Het probleem zit hier in het ‘in zijn’: wat ‘in’ is, is namelijk cultureel bepaald. Daarmee wordt de gehele hipsterheid wederom onderdeel van de gangbare cultuur. Dat laat ons één geruststellende conclusie: de hele groep tegenwoordige hipsters is het in elk geval niet.