Superlatieven

Taal is veranderlijk, om maar eens een af- en uitgelikte stellingname te presenteren. Met iedere generatie sprekers wordt de spreek- en schrijftaal met kleine stapjes aangepast. Dat heeft met van alles en nog wat te maken, maar omdat ik geen taalwetenschapper ben, zult u het met dit brute gegeven alleen moeten doen. Ondanks mijn gebrek aan wetenschappelijke taalkennis ben ik nog wel in staat om lichte verandering op te merken. Al enige tijd hoor ik namelijk hoe de overtreffende trap steeds vaker vervoegd wordt door er ‘meest’ voor te plakken. En dat terwijl we juist zulke efficiënte normale overtreffende trappen hebben. Watsaandehand?

Klein voorbeeldje: “De meest betrouwbare website”, zo vertelt een mevrouwenstem in een radiospotje. Maar waarom niet gewoon ‘de betrouwbaarste website’? Op eenzelfde manier is mij al een aantal keer verteld dat iets de ‘meest handige oplossing’ is, terwijl de ‘handigste oplossing’ eigenlijk prima kan. En de lijst soortgelijke voorbeelden is lang: meest leuke, meest knappe, meest briljante, meest sentimentele, meest vreselijke, meest originele. Kortom, bijna elk bijvoeglijk naamwoord. De gekste (want zo kan het ook, ziet u?) was overigens ‘meest oude’, die ik, serieus, op de nationale radio voorbij hoorde komen.

Dit verschijnsel is ook anderen reeds opgevallen, en er wordt onder kenners uitvoerig over gediscussieerd waarom deze vorm van de overtreffende trap steeds vaker gebruikt wordt. Een sluitende verklaring hiervoor is echter nog niet gevonden. De één zegt dat het een anglicisme is, de ander zal wijzen op de hang naar taalkundige regelmaat. In die discussie gaat men er echter wel steeds vanuit dat het een vervanging is voor de bestaande overtreffende trap. Dat heb ik bij mijn voorbeelden ook zo toegepast. Maar, en nu stappen we op glad ijs, ik vraag mij af of dit wel helemaal klopt. Op straffe van eeuwige verachting door de taalkundige intelligentsia wil ik voorstellen nog eens naar die vervoegingen te kijken. ‘Meest betrouwbare’ klinkt gevoelsmatig immers anders dan ‘betrouwbaarst’. Ik meen dan ook dat er sprake is van een kwalitatief verschil tussen die twee. Meest betrouwbare is nog betrouwbaarder dan het betrouwbaarste. Het is de allerbetrouwbaarste, zonder twijfel. En dat geldt ook voor meest handige, of meest oude: het is de allerhandigste, of de alleroudste. Het lijkt er dus op dat we hier te maken hebben met de overtreffende trap van de overtreffende trap. Ongetwijfeld onder invloed van de ons omringende, hypende media is er behoefte ontstaan om in nog grotere superlatieven te spreken. En daar kon deze manier van vervoegen wel eens het voortvloeisel van zijn.

Laat ik bij deze herhalen dat ik van dit alles geen verstand heb, en dat bovenstaande verzameling letters ook zuivere luchtfietserij kan zijn. Maar als taalpurist om esthetische redenen wil ik dit fenomeen echt proberen te begrijpen. Mocht u nu toevallig een taalkundige zijn, dan zou ik graag horen wat er hier eigenlijk aan de hand is. Ik zou mij de meest dankbare leerling betonen.

Hm.